Што такое “Кодэкс рэкамендуемай практыкі грамадзянскага ўдзелу ў прыняцці рашэнняў”?

Дэмакратычную супольнасць Еўропы сёння хвалюе тая акалічнасць, што абсалютная большасць грамадзян у наш час адлучаны ад палітыкі. Гэта наглядаецца і ў дэмакратычных краінах і, яшчэ ў большай ступені, у нашай краіне. Грамадзянская супольнасць любой краіны нароўні з палітычнымі партыямі, можа і мае права прадставіць свой альтэрнатыўны погляд на розныя праблемы і забеспячыць свае інтарэсы пры прыняцці ўладай нейкіх рашэнняў. Як вядома, найважнейым унёскам недзяржаўных грамадскіх арганізацый у развіццё і ажыццяўленне дэмакратыі і праў чалавека з’яўляецца іх дзейнасць па асвеце грамадства, удзел у грамадскім жыцці і забеспячэнне празрыстасці і падсправаздачнасці органаў дзяржаўнага кіравання. Менавіта дзеля стварэння спрыяльных умоў для дзейнасці НДА ў краінах Еўропы і ў Беларусі, шляхам вызначэння набору агульных прынцыпаў, кірункаў, прылад і механізмаў для грамадзянскага ўдзелу падчас прыняцця палітычных рашэнняў 1 кастрычніка 2009 году канферэнцыя Міжнародных няўрадавых (недзяржаўных) арганізацый (МНДА)прыняла Кодэкс рэкамендуемай практыкі грамадзянскага ўдзелу ў прыняцці рашэнняў. Гэты кодэкс засноўваецца на існым досведзе няўрадавых арганізацый па ўсёй Еўропе, якія абменьваюцца сваёй рэкамендуемай практыкай і эфектыўнымі метадамі ўзаемадзеяння з органамі дзяржаўнага кіравання.

Мяркуецца, што кодэкс рэкамендуемай практыкі павінен стаць актуальнай і эфектыўнай прыладай для НДА з мясцовага да міжнароднага ўзроўня ў іх дыялогу з парламентам, урадам і органамі дзяржаўнага кіравання, карысный для НДА, а таксама для органаў дзяржаўнага кіравання ва ўсіх краінах Еўропы.

На каго арыентаваны гэты дакумент?

Кодэкс рэкамендуемай практыкі грамадзянскага ўдзелу арыентаваны на арганізаваную грамадзянскую супольнасць, уключаючы добраахвотныя групы, некамерцыйныя арганізацыі, асацыяцыі, фонды, дабрачынныя арганізацыі, а таксама супольнасці і групы актывістаў па геаграфічнай прыкмеце ці па інтарэсах. Ён арыентаваны і на органы дзяржаўнага кіравання, у тым ліку: парламенты, урады і дзяржаўныя органы на мясцовым і рэгіянальным нацыянальным узроўні. Асаблівасці НДА ў тым, што яны могуць прыцягнуць шырокае кола асобаў для грамадскай дзейнасці. Акрамя таго, НДА могуць унесці свой унёсак у працэс прыняцця рашэнняў, дзякуючы назапашаным ведам і незалежнай экспертызе. Гэта спрыяе таму, што органы кіравання на ўсіх узроўнях, ад мясцовага і рэгіянальнага да нацыянальнага, а таксама міжнародныя арганізацыі выкарыстоўваюць адпаведны досвед і кампетэнцыі НДА для аказання дапамогі ў распрацоўцы і ажыццяўленні палітыкі. НДА карыстаюцца ўнікальным даверам з боку сваіх сяброў і грамадства ў цэлым, для таго каб адлюстроўваць праблемы, уяўляць іх інтарэсы і дамагацца ўдзелу ў дзеяннях, уносячы тым самым найважны ўнёсак у развіццё палітыкі.

Якімі прынцыпамі ў сваіх дзеяннях павінны кіравацца НДА і органы ўлады?

Згодна кодэксу для ўмацавання канструктыўных адносін, НДА і органы дзяржаўнага кіравання на розных узроўнях павінны дзейнічаць, зыходзячы з наступных агульных прынцыпаў

Удзел

Вельмі важна, каб сам працэс удзелу быў адкрытым і даступным, заснаваным на ўзгодненых параметрах удзелу.

Давер

Адкрытае і дэмакратычнае грамадства заснавана на сумленным узаемадзеянні паміж удзельнікамі і рознымі сектарамі грамадства. І хоць НДА і органы дзяржаўнага кіравання закліканы гуляць розную ролю, тым не менш, агульная мэта — паляпшэнне жыцця людзей -можа быць дасягнута толькі тады, калі дзейнасць засноўваецца на даверы, гэта значыць празрыстасці, павазе і ўзаемнай надзейнасці.

Падсправаздачнасць і транспарэнтнасць

Дзеянні ў грамадскіх інтарэсах патрабуюць адкрытасці, адказнасці, выразнасці і падсправаздачнасці, як з боку НДА, так і органаў дзяржаўнага кіравання, пры празрыстасці на ўсіх этапах.

Незалежнасць

НДА павінны быць прызнаны як вольныя і незалежныя органы ў стаўленні сваіх мэт, рашэнняў і дзейнасці. Яны маюць права дзейнічаць незалежна і выступаць за пазіцыі, якія адрозніваюцца ад пазіцый улад, з якімі яны могуць, тым не менш, супрацоўнічаць

Якія ўмовы могуць забяспечыць грамадзянскі ўдзел?

У кодэксе абазначана, што для забеспячэння таго, каб найважны ўнёсак НДА выкарыстоўваўся без дыскрымінацыі падчас прыняцця палітычных рашэнняў, патрабуецца стварэнне спрыяльнага асяроддзя. Умовы такога спрыяльнага асяроддзя ўключаюць вяршэнства права, выкананне асноўных прынцыпаў дэмакратыі, палітычную волю, спрыяльнае заканадаўства, ясныя і дакладныя працэдуры, доўгатэрміновую падтрымку і рэсурсы для ўстойлівага грамадзянскага грамадства і агульнай прасторы для дыялогу і супрацоўніцтва.

Кодэкс рэкамендуемай практыкі ўдзелу вызначае розныя ўзроўні магчымага грамадзянскага ўдзелу ў прыняцці рашэнняў.

Існуюць чатыры паступовых узроўня ўдзелу — ад найменшай да найвялікай уцягнутасці ў яго грамадства. Гэтыя ўзроўні наступныя: інфармацыя; кансультацыі; дыялог; і партнёрства. Яны могуць ужывацца на любым этапе працэсу прыняцця рашэнняў.

  1. Інфармацыя

Доступ да інфармацыі з’яўляецца асновай усіх наступных крокаў ва ўдзеле НДА падчас прыняцці палітычных рашэнняў. Гэта — адносна нізкі ўзровень удзелу, які звычайна складаецца з аднабаковага падавання інфармацыі з боку органаў дзяржаўнага кіравання, пры гэтым не патрабуецца ці не чакаецца ўзаемадзеянні ці ўцягнутасці НДА ў гэты працэс. Інфармацыя актуальная на ўсіх этапах прыняцця рашэнняў.

  1. Кансультацыі

Гэта такая форма ініцыятывы, калі органы дзяржаўнага кіравання запытваюць НДА пра іх меркаванне па пэўнай тэме ці развіццю палітыкі. Кансультацыі, як правіла, уключаюць інфармаванне НДА з боку органаў дзяржаўнага кіравання пра змены палітыкі, якія здзяйсняюцца, і запытах у стаўленні каментароў, меркаванняў і рэакцый. Ініцыятыва і тэмы зыходзяць ад органаў дзяржаўнага кіравання, а не ад НДА. Кансультацыі актуальныя для ўсіх этапаў працэсу прыняцця рашэнняў, першым чынам для іх падрыхтоўкі, маніторынгу і перагляду.

  1. Дыялог

Ініцыятыва ўступа ў дыялог можа зыходзіць ад любога боку, і ён можа быць або шырокім, або ў духу супрацоўніцтва.

Шырокі дыялог — гэтыя двухбаковыя зносіны, пабудаванае на ўзаемных інтарэсах і патэнцыйна агульных задачах для забеспячэння рэгулярнага абмену меркаваннямі. Гэта можа ўключаць ад адкрытых публічных слуханняў да спецыялізаваных сустрэч. Дыялог — у духу супрацоўніцтва паміж НДА і органамі дзяржаўнага кіравання. Дыскусіі праходзяць па шырокім спектры і неабавязкова злучаны з існым працэсам распрацоўкі  палітыкі.

Дыялог у духу супрацоўніцтва пабудаваны на ўзаемных інтарэсах у стаўленні пэўнага развіцця палітыкі. Дыялог у духу супрацоўніцтва, як правіла, прыводзіць  да вылучэння сумеснай рэкамендацыі, стратэгіі ці заканадаўствы. Дыялог у духу супрацоўніцтва мае большы патэнцыял, чым шырокі дыялог, паколькі ён уключае сумесныя, часцяком частыя і рэгулярныя, сустрэчы для распрацоўкі  ключавых палітычных стратэгій і часта прыводзіць да ўзгодненых вынікаў.

  1. Партнёрства

Партнёрства мае на ўвазе ўзаемную адказнасць на кожным этапе працэсу прыняцця палітычных рашэнняў, ад распрацоўкі павесцы дня, падрыхтоўкі рашэнняў, самога рашэння і да выканання палітычных ініцыятыў. Партнёрства з’яўляецца вышэйшай формай удзелу. На гэтым узроўні НДА і органы дзяржаўнага кіравання аб’ядноўваюцца ў падтрымку цеснага супрацоўніцтва, забяспечваючы пры гэтым, каб НДА і далей заставаліся незалежнымі і мелі права на правядзенне кампаній і ажыццяўленне дзеянняў, незалежна ад становішча ў партнёрстве. Само партнёрства можа ўключаць такія дзеянні, як дэлегаванне пэўнай задачы НДА, напрыклад, у сферы аказання паслуг, стварэнне органаў, якія прымаюць сумесныя рашэнні, у тым ліку пры размеркаванні фінансавых сродкаў. Далей у кодэксе апiсваюцца крокi падчас прыняцці палітычных рашэнняў

Усяго вызначана  шэсць этапаў падчас прыняцця палітычных рашэнняў: вызначэнне павесцы дня, распрацоўка палітыкі, прыняцце рашэнняў, ажыццяўленне палітыкі, маніторынг і перагляд палітыкі. Кожны этап падае НДА і органам дзяржаўнага кіравання магчымасць узаемадзеяння.

  1. Вызначэнне позвы дня

Палітычная позва дня выпрацоўваецца парламентам і ўрадам, але яна можа вызначацца і НДА ці групамі НДА, дзякуючы кампаніям і лабіяванню ў стаўленні асобных пытанняў, запатрабаванняў і сфер заклапочанасці. Новыя палітычныя ініцыятывы часта з’яўляюцца вынікам уплыву кампаній, якія праводзяцца НДА. На гэтым этапе НДА ставяць мэту аказаць уплыў на палітычных кіраўнікоў у імя калектыўных інтарэсаў і дзейнічаць такім чынам, каб гэта дапаўняла палітычныя дыскусіі.

  1. Распрацоўка

Як правіла, у органах дзяржаўнага кіравання маюцца добра падрыхтаваныя працэсы для распрацоўкі палітыкі. У гэтай сувязі НДА часта прыцягваюцца ў такіх абласцях, як выяўленне праблем, прапанова рашэнняў і абгрунтаванне дадзенымі ў стаўленні да іх грамадства. Пашырэнне магчымасцяў для кансультацый павінна быць ключавым аспектам на гэтым этапе, сапраўды гэтак жа як розныя формы дыялогу для збору ўнёскаў з боку ключавых удзельнікаў.

  1. Рашэнне

Формы прыняцця палітычных рашэнняў розняцца, у залежнасці ад нацыянальных умоў і заканадаўствы. Праекты законаў і рэзалюцыі павінны быць адкрыты для ўнёску і ўдзелу НДА. Органы дзяржаўнага кіравання павінны ацэньваць розныя погляды і меркаванні да прыняцця рашэнняў. Менавіта на гэтым этапе для прыняцця інфармаванага рашэння найгалоўную ролю гуляюць кансультацыі. Хоць канчатковы выбар ускладаецца на органы дзяржаўнага кіравання, калі толькі рашэнне не прымаецца народным галасаваннем, рэферэндумам ці ў рамках механізму сумесных рашэнняў.

4. Выкананне

Гэта той этап, на якім шматлікія НДА выяўляюць максімальную актыўнасць, напрыклад, у падаванні паслуг і выкананні праектаў. Вялікая доля працы, якую прарабілі НДА на папярэдніх этапах, уключае спробы аказаць уплыў на правядзенне вызначанай палітыкі. Гэты этап мае адмысловае значэнне для забеспячэння таго, каб былі дасягнуты пастаўленыя мэты. Вялікае значэнне на гэтым этапе мае доступ да яснай і транспарэнтнай інфармацыі пра чаканні і магчымасцi, а таксама актыўныя партнёрскія сувязі.

  1. Маніторынг

На гэтым этапе НДА праводзіць маніторынг і адзнаку вынікаў праведзенай палітыкі. Важна мець эфектыўную і празрыстую сістэму маніторынгу, якая забяспечвае, магчымасці ўпэўніцца, што палітыка/праграма дасягае пастаўленай задачы.

  1. Перагляд

Тыя веды, якія назапашваюцца ў выніку правядзення вызначанай палітыкі, разам з новымі запатрабаваннямі грамадства, часцяком патрабуюць адпаведнага перагляду палітыкі. Гэта павінна быць заснавана на доступе да інфармацыі і магчымасцях для дыялогу для вызначэння запатрабаванняў і ажыццяўлення ініцыятыў. Такі перагляд дае магчымасць пачаць новы цыкл працэсу прыняцця рашэнняў.

Далей у кодексе рэкамендуемага грамадскага ўдзелу ў прыняцці рашэнняў падрабязна разглядаюцца магчымыя унёскі  НДА:

  • Выступ у абарону: НДА паднімаюць пытанні, агучваюць занепакоенасць і запатрабаванні пэўнай групы карыстальнікаў, выкладаюць меркаванні ці адлюстроўваюць у цэлым грамадскія інтарэсы, якія яшчэ не ахопліваюцца заканадаўствам ці іншымі палітычнымі дакументамі, прыладамі ці мерамі
  • Інфармацыя і падвышэнне ўзроўня інфармаванасці: НДА падзяляюцц сваімі высновамі з органамі дзяржаўнага кіравання, залучаюць і ўяўляюць сваіх чальцоў, карыстальнікаў і асноўныя групы грамадзян, а таксама дзейнічаюць у якасці каналаў для распаўсюду інфармацыі сярод грамадзян; яны слухаюць, рэагуюць і інфармуюць
  • Экспертыза і кансультацыі: эксперты, якія валодаюць ведамі па пэўнай тэме, маюць ключавую ролю ў вызначэнні палітычнай позвы дня. Іх аналіз і даследаванні выяўляюць існыя і будучыя запатрабаванні грамадства і вызначаюць найважныя падыходы
  • Інавацыі: распрацоўка новых рашэнняў і падыходаў; дэманстрацыя таго, як яны могуць быць уключаны ў палітычную позву дня.
  • Падаванне паслуг: НДА з’яўляюцца ключавым удзельнікам фармавання палітыкі і стварэнні альтэрнатыўных ці яшчэ няісных паслуг для пэўнай групы карыстальнікаў.
  • Кантрольная функцыя: адсочваць працэс распрацоўкі, для таго каб дамагацца ўліку праблем карыстальнікаў ў і каб сам працэс быў зразумелым і празрыстым.

Далей у кодэксе прапісваецца і сфера адказнасці органаў дзяржаўнага кіравання. Гэта:

  • Абмен інфармацыяй: падаванне абноўленай, дакладнай і своечасовай інфармацыі ў даступным фармаце для ўсіх зацікаўленых бакоў
  • Працэдуры: развіццё і падтрыманне празрыстага працэсу прыняцця рашэнняў.
  • Забеспячэнне рэсурсаў: падтрымка актыўнага ўдзелу грамадзянскага грамадства, дзякуючы, напрыклад, вылучэнню бюджэтных сродкаў, матэрыяльнай падтрымцы ці адміністрацыйным паслугам
  • Рэагаванне: забеспячэнне актыўнага ўдзелу адпаведных прадстаўнікоў органаў дзяржаўнага кіравання; уменне выслухваць, рэагаваць і ўсталёўваць зваротную сувязь.

Канешне ўмовы для працы НДА у нашай краіне не адпавядаюць асноўным прынцыпам і умовам, якія падаюцца ў дадзеным дакуменце. На жаль незалежныя НДА сёння уладнымі структурамі ў нас успрыймаюцца не як партнёры, а як “ворагі”, ці ў лепшым выпадку ніяк. У такіх умовах ўдзел грамадства ў прыняцці рашэнняў мінімальны. Але, нягледзячы на гэта, яго трэба выкарыстоўваць нашым актывістам і грамадкім арганізацыям у сваёй працы, падштурхоўваючы ўладныя структуры да супрацоўніцтва.

Іван Шэга

Дырэктар інфармацыйна-кансультацыйнай установы “Шэгамедкансульт”

Комментарии и пинги закрыты.

Комментирование закрыто.

Яндекс.Метрика